Stan dialogu społecznego w dobie kryzysu

Stan dialogu społecznego, jego perspektywy i kondycja układów zbiorowych pracy to tematy konferencji zorganizowanej przez Region Gdański NSZZ “Solidarność” pt. „Dialog społeczny w czasach kryzysu” 9 marca br. w Muzeum II Wojny Światowej.
Dialog w Polsce jest prawnie umocowany, m.in. w artykule 20 Konstytucji RP: społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i współpracy partnerów społecznych stanowi podstawę ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej.

- Kryzys trwa jest inflacja i są rozmaite ograniczenia. Wyciągnijmy wnioski, które pozwolą w miejscach pracy by dialog znalazł w nich godne miejsce – konferencję otworzył przewodniczący Zarządu Regionu Gdańskiego NSZZ "S" Krzysztof Dośla.
Patronat honorowy nad konferencją objął Prezydent RP Andrzej Duda. Diagnozę stanu dialogu społecznego oraz wpływu pandemii COVID-19 i wojny za naszą wschodnią granicą przedstawili Piotr Duda, przewodniczący Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”. Wystąpienia mieli też minister Katarzyna Łażewska-Hrycko, główny inspektor pracy, badacz dialogu i jego instytucji dr hab. Łukasz Pisarczyk oraz Ireneusz Karaśkiewicz, dyrektor biura Związku Pracodawców Forum Okrętowe (Forum jest członkiem organizacji SEA Europe, zrzeszającej stocznie z Europy i z Turcji oraz członkiem Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych LEWIATAN).

Związkowy lider Piotr Duda przedstawił zarys historii tworzenia instytucji dialogu społecznego w Polsce po 1989 roku. NSZZ „Solidarność” była inicjatorem powstania Komisji Trójstronnej, jak i Rady Dialogu Społecznego. Przewodniczący Duda zadeklarował, że to dialog jest fundamentem działań „Solidarności”. Niestety, instytucje dialogu społecznego nie spełniają wszystkich pokładanych w nich nadziei. A ostatnie wydarzenia, jak pandemia, gdy dialog prowadzony był online, a decyzje podejmowano z konieczności szybko oraz wojna na Ukrainie i jej konsekwencje dla gospodarki, nie sprzyjają kondycji dialogu społecznego. Podkreślił znacznie funkcjonowania Trójstronnych Zespołów Branżowych, których obecnie działa w Polsce 20 wraz z trzema podzespołami.

Wśród sukcesów wynikających z dialogu w ramach RDS Piotr Duda wymienił porozumienie o likwidacji tzw. syndromu pierwszej dniówki; wprowadzenie godzinowej stawki za pracę oraz zmiany w prawie zamówień publicznych. Przytoczył też dane, z których wynika, że od 2015 roku RDS przyjęła 118 uchwał partnerów społecznych (pracowników i pracodawców) oraz 61 uchwał całej RDS.

Pomimo wszystkich przeciwności udało się wypracować wówczas „tarcze antykryzysowe, z ich zasadą: „wsparcie za porozumieniem”. Zapis ten oznaczał obowiązek zawierania przez poszczególne firmy porozumień z organizacjami związkowymi jako warunku otrzymania rządowego wsparcia.
- Niestety były też zgrzyty i to takie, których my nie odstawialiśmy na bok. Obecnie więcej krzeseł jest pustych, niż pełnych i to jest smutne - podkreślił Piotr Duda i wymienił m.in. nieudaną próbę paktu społecznego i przeniesienie departamentu pracy do ministerstwa gospodarki. Obecnie strona społeczna dąży do powołania niezależnego podmiotu Generalnego Dyrektora Dialogu Społecznego i do wzmocnienia kompetencji Rady.
- Jeżeli w dalszym ciągu RDS będzie tylko platformą, a nie urzędem dialogu społecznego, to dialog będzie kulał – wskazał Duda i przypominał o konieczności przestrzegania zasady równości stron w instytucjonalnym dialogu (strona pracownicza, pracodawcza i rządowa) w dochodzeniu do consensusu.

Główna Inspektor Pracy Katarzyna Łażewska-Hrycko w swoim wystąpieniu podkreślała, że "tam, gdzie jest silna reprezentacja związków zawodowych tam obserwujemy zdecydowany wyższy poziom dbałości o przestrzeganie przepisów prawa pracy" oraz przestawiła szereg danych dotyczących uzwiązkowienia, układów zbiorowych pracy i sporów zbiorowych. Minister szefująca PIP wskazywała, że “większość żądań zgłaszanych przez organizacje związkowe dotyczyła warunków płacy, a w dalszej kolejności warunków pracy”.

Zajmujący się naukowo tematyką dialogu społecznego Łukasz Pisarczyk ocenił, że stan dialogu społecznego w Polsce znajduje się “na granicy całkowitego załamania”, a sytuacja jest “dramatyczna” z punktu widzenia rynku pracy. Jego zdaniem na ten stan rzeczy wpływa niechętna postawa organizacji pracodawców (dla których układy stanowią „obciążenie”), po drugie zbyt mała presja ze strony związków zawodowych, po trzecie neutralne ramy prawne, które nie stymulują rokowań zbiorowych. W tej ostatniej kwestii określił on postawę państwa, które nie utrudnia, ale i nie stosuje instrumentów prawnych jako “neutralność”. Tym bardziej, że nawet w spółkach skarbu państwa rokowania i układy zbiorowe są rzadkością. W jego ocenie w układach ponadzakładowych pracy panuje całkowita zapaść i od dekady takich układów się nie zawiera. Obejmują one tylko 200 tys. pracowników (oprócz Karty nauczyciela, specyficznej regulacji prawa pracy w oświacie) na 17 milionów ogółu zatrudnionych. Pod tym względem odbiegamy od Skandynawii i krajów Europu Zachodniej.

Z kolei Ireneusz Karaśkiewicz, dyrektor biura Związku Pracodawców Forum Okrętowe podkreślał znaczenie przemysłu stoczniowego i transportu morskiego dla funkcjonowania gospodarki. Mówił także o wyzwaniach stojących przed branżą, o konieczności kształcenia kadr na potrzeby rodzimego przemysłu stoczniowego, jak i o dialogu prowadzonym ze związkowcami z tej branży. Wykazał też miany na rynku globalnym i wzrost supremacji Chin w przemyśle stoczniowym (dwa inne państwa potentaci to Japonia i Korea Pd.). Przypomnijmy, że na Dalekim Wschodzie powstaje (doliczając Tajwan) 92 proc. światowej produkcji statków.

W konferencji uczestniczyło ponad trzysta osób, w tym goście, m.in. Dariusz Drelich, wojewoda pomorski, Małgorzata Bielang, pomorska kurator oświaty, dr hab. Grzegorz Berendt, dyrektor Muzeum II Wojny Światowej, Kazimierz Janiak, dyrektor oddziału Totalizatora Sportowego w Gdańsku, ks. kanonik Ludwik Kowalski, proboszcz parafii św. Brygidy, Adam Ruszkowski ze Związku Pracodawców Forum Okrętowe, prezes zarządu Remontowa Holding SA, Cezary Godziuk, członek Zarządu Rafinerii Gdańskiej i Marcin Ryngwelski, prezes Zarządu Remontowa Shipbuilding SA.

Konferencja została zorganizowana w ramach projektu „Dialog społeczny kluczem do rozwoju”, finansowanego z Funduszy Norweskich 2014-2021 i programu „Dialog Społeczny – Godna Praca”. Zakończona została brawurowym i dynamicznym wykonaniem piosenek patriotycznych w wykonaniu warszawskiego zespołu Ferajna z Hoovera, który od kilku lat daje m.in. plenerowe koncerty na skwerze Hoovera w pobliżu Uniwesytetu Warszawskiego i Pałacu Prezydenckiego.
ASG