Raport o stanie jezior pomorskich

Hydrografia województwa pomorskiego charakteryzuje się jedną z najwyższych „jeziornością" w kraju. Ze względu na duże znaczenie przyrodnicze, gospodarcze i turystyczne, badania jakości wód jeziornych i ocena ich stanu stanowią ważny element w Wojewódzkim Programie Państwowego Monitoringu Środowiska.

W latach 2010-2012 Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Gdańsku, jak informuje jego rzecznik prasowy Barbara Gdaniec-Rohde,  przeprowadził badania 44 jezior o zróżnicowanych warunkach morfometrycznych, hydrograficznych i zlewniowych. Najliczniejszą grupę, bo aż 31 stanowiły zbiorniki o znacznej podatności wód na degradację.

Stan ekologiczny oceniono w 37 jeziorach. Do jezior o stanie ekologicznym najbardziej zbliżonym do naturalnego (stan bardzo dobry) zaliczono 7 jezior: Boruja Duża, Choczewskie, Kiedrowickie, Kosobudno, Mausz Duży, Ostrowite, Trzebielsk. Dobry stan ekologiczny prezentowało 11 jezior: Brodno Wielkie, Głębokie (Pietrzykowskie Duże), Gwiazdy, Jasień Południowy i Jasień Północny, Jeleń, Końskie, Kucki, Obłęskie (Obłęże), Skąpe, Wdzydze Południowe.

Badania ww. jezior wykazały, że dobry i bardzo dobry stan elementów biologicznych znalazł potwierdzenie w dobrej jakości parametrów fizykochemicznych. Stan ekologiczny bardzo dobry i dobry reprezentowany był głównie przez jeziora głębokie, natomiast stan umiarkowany był charakterystyczny dla jezior płytkich.

Umiarkowany stan ekologiczny stwierdzono w 15 jeziorach: Bobięcińskie Wielkie, Charzykowskie, Człuchowskie Urzędowe, Dzierzgoń, Godziszewskie, Hutowe, Kałębie, Kruszyńskie, Łebsko, Polaszkowskie, Przywidzkie Wielkie, Raduńskie, Skotawsko Wielkie, Sumińskie i Węgorzyno. W przypadku 7 jezior, charakteryzujących się bardzo dobrym i dobrym stanem biologicznym, stan ekologiczny został obniżony do umiarkowanego z uwagi na ponadnormatywne wartości stężeń wskaźników fizykochemicznych, głównie azotu i fosforu ogólnego oraz przez występujące w okresie lata złe warunki tlenowe. W pozostałych 8 stwierdzono umiarkowany stan biologiczny, a jakość wskaźników fizykochemicznych wskazywała na stan poniżej dobrego.

Słaby stan ekologiczny stwierdzono w 2 jeziorach: Laska i Szczytno, zły stan ekologiczny przypisano dwóm akwenom: Dąbrówka i Tuchomskie. W jeziorach o słabym i złym stanie ekologicznym elementami decydującymi była zarówno niska klasa elementów biologicznych, jak i elementów fizykochemicznych.

Jeziora, które osiągnęły umiarkowany, słaby lub zły stan ekologiczny oraz zły stan chemiczny, a więc ogólnie zły stan wód oraz jeziora, które nie spełniały określonych norm dla obszarów chronionych, uznano za zagrożone niespełnieniem wymogów Ramowej Dyrektywy Wodnej, podstawowego narzędzia polityki wodnej krajów członkowskich Unii Europejskiej.

Niespełnienie określonych norm środowiskowych jest często związane z wieloletnimi zaniedbaniami w dziedzinie gospodarki wodno-ściekowej, odprowadzaniem nieczyszczonych lub tylko podczyszczonych ścieków bezpośrednio do wód jeziornych, z niekontrolowanymi spływami powierzchniowymi z terenów upraw rolnych, oraz masowo rozwijającą się w ostatnich latach  rekreacją.

Należy zwrócić uwagę, że na pogorszenie stanu wód jezior mają wpływ przede wszystkim zrzuty zanieczyszczeń ze źródeł punktowych i obszarowych, presja turystyczna, w tym nielegalna zabudowa i uprawianie sportów wodnych, nadmierne stosowanie nawozów fosforowych i azotowych, zmiana stosunków wodnych prowadząca do obniżania poziomu wód gruntowych i zmiany cech siedlisk przyrodniczych zależnych od wody, nieracjonalna gospodarka wodna, nieprawidłowa gospodarka rybacka, erozja gleb, w szczególności wodna powierzchniowa i powietrzna, zaniedbania w zakresie wyposażenia w infrastrukturę ochrony środowiska.

Kumulatywny charakter zbiorników jeziornych, charakterystyczny dla wód stojących sposób funkcjonowania ekosystemów powodują, że są one praktycznie pozbawione zdolności samooczyszczania. Dlatego, też, konieczne jest bezwzględne przestrzeganie zgodnej z wymogami ochrony środowiska gospodarki w zlewniach jezior, ze szczególnie ostrożnym wykorzystaniem zbiorników na potrzeby turystyki i rekreacji.

Badania stanu czystości jezior prowadzone są przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska cyklicznie w odstępach trzyletnich, zgodnie z wymogami UE. Jest to okres czasu wystarczający do uchwycenia zmian zachodzących w zbiornikach. Dla każdego z badanych jezior przeprowadza się równocześnie analizę stanu i zmian zachodzących w zlewni. Istnieje baza zawierająca zestaw informacji o zagospodarowaniu zlewni, rodzaju presji wywieranych na zbiornik itp., która jest uaktualniana i rozszerzana.

Szczegółowe wyniki badań dostępne są w WIOŚ, oceny jezior publikowane są co roku na stronie internetowej WIOŚ, aktualne w rozdziale Stan wód powierzchniowych stojących w Raporcie o stanie środowiska w województwie pomorskim za rok 2012. Jednocześnie Raport o stanie środowiska został przekazany wójtom, burmistrzom, prezydentom i starostom, tak aby mogli oni podejmować działania w ramach ich kompetencji.

Wła-49
Fot. Włodzimierz Amerski