Duża Solidarność, mała solidarność

"Duża Solidarność, mała solidarność". Taki tytuł nosi nowa książka Agnieszki Wiśniewskiej prezentująca biografię Henryki Krzywonos, legendarnej bohaterki Solidarności.  Nikomu nie znana przed Sierpniem 80 motornicza zatrzymała wówczas tramwaj i jako jedna z pierwszych rzuciła wyzwanie całemu systemowi. Na wczorajszej konferencji w gdańskiej świetlicy „Krytyki Politycznej” odbyło się pierwsze spotkanie wokół prezentowanej książki.

W spotkaniu promującym książkę oprócz autorki Agnieszki Wiśniewskiej i jej bohaterki Henryki Krzywonos pojawili się również Sławomir Sierakowski, redaktor naczelny „Krytyki Politycznej” oraz prezydent Gdańska Paweł Adamowicz.

Autorka książki Agnieszka Wiśniewska podkreślała, że pomysł na biografie Henryki Krzywonos narodził się w Krytyce Politycznej w kontekście zbliżającej się rocznicy obchodów sierpniowych.
- Chcieliśmy trochę inaczej niż zwykle spojrzeć na Solidarność, znaleźć ludzi, którzy nie tylko walczyli wówczas o wolność , ale również później, po przemianach demokratycznych potrafili się upomnieć o prawa najsłabszych i pokrzywdzonych. Pomyśleliśmy, że taką osobą jest właśnie Henryka Krzywonos – mówiła autorka książki.

Pomysł żeby środowisko Krytyki Politycznej wydało biografie znanej działaczki Solidarności mógł być dla wielu zaskakujący. Jak mówiła jednak sama Henryka Krzywonos, przekonała się do tego pomysłu po spotkaniu z naczelnym „Krytyki” Sławomirem Sierakowskim.
- Najpierw redaktor Sierakowski zadzwonił do mnie i poprosił o wywiad. Zgodziłam się nie wiedząc jeszcze, jakie środowisko reprezentuje. Podczas wywiadu świetnie mi się z nim rozmawiało. Do końca przekonałam się do nich, kiedy odwiedziłam ich siedzibę w Warszawie. Zobaczyłam tam świetnych młodych ludzi, którzy robią naprawdę dobrą robotę. Gdy więc poproszono mnie o zgodę na książkę, zgodziłam się bez wahania – mówiła Henryka Krzywonos.

Sam Sławomir Sierakowski podkreślał, że o ile środowisko „Krytyki Politycznej” nigdy nie próbowało ferować jednostronnych ocen wobec Solidarności, to zawsze uważało ją za ruch, który utracił swoją siłę po 1989 roku.
- Inną osobą jest tutaj Henryka Krzywonos. Niech inni piszą o tym czy Lech Wałęsa, był czy nie był agentem SB, niech mówią o wyższości Anny Walentynowicz nad Lechem Wałęsą, czy odwrotnie, my chcieliśmy opisać kobietę, która również swoimi działaniami w demokratycznej Polsce pokazała co to znaczy być prawdziwą bohaterką. Pani Henryka była razem z nami w białym miasteczku w Warszawie, często brała w obronę słabszych i poszkodowanych. Tylko ona miała odwagę wyjść nieproszona na mównice podczas uroczystości z okazji 30. rocznicy podpisania Porozumień Sierpniowych i powiedzieć prawdę do tam zgromadzonych ludzi – przekonywał Sierakowski.

Jak jednak podkreślił naczelny „Krytyki Politycznej” działacze dzisiejszej Solidarności mają pełne prawo do bycia złymi na sytuację w której się znaleźli.
- Wierzę, że Śniadek i Kaczyński artykułują gniew społeczny. Problem polega na tym, że gniew jest kanalizowany w formie prostych rozwiązań, na przykład oskarżeń o "agenturalność". Wielkim zaniechaniem tej strony "oświeceniowej" władzy było to, że nie doceniła ludzi "S". Dopiero Lech Kaczyński nagradzał ludzi z Radomia i Ursusa. Michnik mówił, że nie będziemy kombatantami, mnie się to podobało, ale tych ludzi potraktowano "hurtowo". Dziś wielu tych "małych" bohaterów Solidarności jest zapomnianych, wielu żyje w nędzy – mówił Sierakowski.

Henryka Krzywonos podkreśliła, że o ile wtedy walka o prawa pracownicze i wolność była bardzo trudna, to dzisiaj sytuacja wcale się nie zmieniła.
- Do dziś pozostają postulaty sierpniowe, które domagają się realizacji. Choćby sprawa żłobków i przedszkoli, plany wydłużenia wieku emerytalnego i wiele innych – podkreślała Krzywonos.

Rolę i znaczenie Henryki Krzywonos dla sierpniowego strajku docenił obecny na prezentacji książki prezydent Gdańska Paweł Adamowicz.
- Dziękuję, że wydaliście tą książkę. W Polsce często trzeba umrzeć, żeby być docenionym. Dla mnie, Henryka jest bohaterką nie dlatego, że zatrzymała ten symboliczny, chociaż bardzo materialny tramwaj. Jest bohaterką, bo pozostała konsekwentna w tym, co robi – podkreślił Paweł Adamowicz.

Od 31 sierpnia biografia Henryki Krzywonos jest dostępna w sprzedaży  przedpremierowej w Centrum Kultury Nowy Wspaniały Świat (ul. Nowy Świat 63, Warszawa) oraz w sklepie internetowym „Krytyki Politycznej”, a od 17 września w sieci Empik.
Tomasz Wrzask i Jacek Wierciński

Fot. Maciej Kostun