Kraszanki i śmigus dyngus

W kaszubskich wsiach do dziś przetrwało wiele ludowych obyczajów wielkanocnych. Wielkanoc na Kaszubach nazywano Jastrą. 

Aby mieć najlepsze wyobrażenie jak to drzewiej bywało najlepiej udać się do Muzeum Etnograficznego, oddziału Muzeum Narodowego w Gdańsku. Oddział mieści się w Spichlerzu Opackim w Oliwie.  

Wypędzanie żuru
Zobaczyć tu można przepiękne pisanki i kraszanki, palmy. Obrazki na szkle i rzeźby ukazujące sceny z życia Kaszubów podczas świąt Wielkanocnych. W okresie wielkiego postu spożywa się postne potrawy. Do najpopularniejszych na Kaszubach należą żur i zupa brzadowa z suszonych owoców. Na północy Kaszub jedzono w tym czasie solone śledzie. 

- Przedłużający się czas postu trwający, przypomnijmy, czterdzieści dni, chciano jak najszybciej zakończyć – mówi Ewa Gilewska, kustosz Oddziału Etnograficznego Muzeum Narodowego w Gdańsku. - W regionie kartuskim znany był obyczaj wypędzania żuru. Polegał on na rozbijaniu przez chłopaków kamiennego garnka z żurem, aby przyspieszyć odejście postu, a tym samym nadejście świąt. 

Od Wielkiego Czwartku wykonywało się kraszanki, czyli jajka malowane – naturalnymi barwnikami - na jeden kolor. W nielicznych miejscowościach na południu Kaszub zdarzały się jajka zdobione geometrycznym ornamentem. 

Płaczobog
W Wielki Piątek - dzień ten na Kaszubach nazywano Płaczobogiem - od wieków odprawia się Drogi Krzyżowe. Kaszubskie Jerozolimy to Kalwaria Wielewska i Kalwaria Wejherowska. Ściągają one tego dnia ludzi z wielu okolicznych miejscowości. W domach w wielkopiątkowy poranek kaszubskie gospodynie uderzały członków rodziny gałązkami jałowca, czasami agrestu. To na pamiątkę pokuty, która tego dnia miała być odprawiona. W najbardziej tradycyjnych rodzinach - jeszcze kilkadziesiąt lat temu - zasłaniano lustra, zatrzymywano zegary. A więc postępowano tak, jak w przypadku żałoby w domu. 

W Wielką Sobotę święci się pokarmy – przede wszystkim chleb i sól. Niegdyś mieszkańcy wsi spotykali się z ze święconką na dworach, które odwiedzał ksiądz. Święcono też potrawy przy krzyżach i przydrożnych kapliczkach. Dziś ludzie wkładają czasem do koszyczków także zajączka z czekolady, czy kurczaczka z marcepana.

Tradycyjne śniadanie wielkanocne
Jeszcze w XIX wieku na Pomorzu nie było zwyczaju spożywania bardzo obfitych, czy specjalnych, śniadań na Wielkanoc. Niemniej, zazwyczaj na stole stawiano jajka, szynkę, kiełbasę, specjalnie upieczony chleb, czy kuch drożdżowy. Wielkanoc, pierwszy dzień Jastry, to dzień skupienia się na rodzinie. Życie towarzyskie, odwiedziny, toczy się drugiego dnia świąt, w jastrowy poniedziałek. 

- Tradycyjnymi symbolami Wielkiej Nocy są oczywiście kraszanki – mówi Ewa Gilewska. - Jajko to odwieczny znak odradzającego się życia. Sól jest symbolem oczyszczenia, istoty życia. Zając w kulturze europejskiej jest symbolem wiosny i witalności od bardzo dawna, ale na naszym terenie w ostatnich latach rozpowszechnił się dopiero jako zwiastun wiosny. Przejęliśmy zająca z kultury niemieckiej. Podobnie, jak zwyczaj obdarowywania tego dnia dzieci prezentami, słodyczami. 

Symbolem świąt jest świeca – paschał, zdobiona literami alfa i omega, czyli jest to bezpośrednie nawiązanie do postaci Chrystusa. Baranek jest symbolem Chrystusa. Krew baranka jest symbolem krwi chrystusowej. 

Śmigus dyngus
Zwyczaj oblewania się wodą  na Kaszuby przywędrował z centralnej Polski stosunkowo niedawno. Jeszcze na początku XX wieku smagano się po nogach zielonymi wierzbowymi gałązkami. Wierzono, że w ten sposób przekazuje się życiodajną siłę tkwiącą w roślinie. Wszystkie dziewczęta chciały być smagane, jak się mówi na Pomorzu, dyngowane, bo to zapewniało zdrowie, urodę, szczęście i powodzenie.
Katarzyna Korczak

Fot. Marek Zarzecki