42. rocznica strajku okupacyjnego w Urzędzie Wojewódzkim w Gdańsku

16 listopada 2022 r., godz. 11.00 (środa) w Pomorskim Urzędzie Wojewódzkim (ul. Okopowa 21/27) zostanie odsłonięta tablica upamiętniająca strajk pracowników oświaty, służby zdrowia i kultury. 17 listopada 1980 r. podpisano porozumienia z rządem kończące 10 dniowy strajk.

W dniu odsłonięcia tablicy odbędzie się także konferencja, w porządku obrad której planowana jest prezentacja publikacji „Listopad ’80. Rzecz o strajku ludzi oświaty oraz służby zdrowia i kultury” (wydawca: Instytut Pamięci Narodowej) i „Niepokorni ludzie oświaty” (wydawca: Międzyregionalna Sekcja Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” w Gdańsku).

Przypomnijmy, że od 7 do 17 listopada 1980 r. gdański Urząd Wojewódzki okupowali zrzeszeni w NSZZ „Solidarność” nauczyciele, lekarze, pielęgniarki, pracownicy sanepidu, aktorzy, bibliotekarze, muzealnicy. Ich protest spotkał się z poparciem robotników i studentów, którzy na AMG podjęli – pierwszy od 1968 roku, solidarnościowy strajk studencki.

Strajkujący nauczyciele zapisali na tablicy w sali 920 hasła: „Solidarność” oraz „Wytrzymamy” i słowa: „Nie rządy, lecz ludy są naszymi sprzymierzeńcami”, „Gdy wieje wiatr historii, ludziom jak pięknym ptakom rosną skrzydła u ramion i trzęsą się portki pętakom”, „Państwo policyjne to państwo, w którym policjant zarabia więcej od nauczyciela”.

Gmach urzędu został podczas strajku poświęcony. Do Urzędu Wojewódzkiego przyszło tysiąc teleksów i telegramów z wyrazami poparcia. Strajk zakończyły trzy, podpisane solidarnie, porozumienia z komisjami resortowymi.

Porozumienie podpisali minister oświaty i wychowania Krzysztof Kruszewski oraz nauczyciel z Gdańska, polonista Roman Lewtak z „Solidarności”.

7 listopada w Sali Herbowej urzędu ogłoszony został strajk okupacyjny 120 przedstawicieli służby zdrowia z całego kraju z NSZZ „Solidarność”. Pod przewodnictwem Aliny Pienkowskiej zaczęły się negocjacje z komisją Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej.
Trzy tygodnie wcześniej, 17 października 1980 r. Alina Pienkowska w czasie rozmów z wiceministrem zdrowia Józefem Grendą, w imieniu pracowników służby zdrowia i opieki społecznej NSZZ „Solidarność”, zażądała podwyżki płac o 1200-2000 zł. 3 listopada 1980 r. odbyła się symboliczna – przez założenie opasek i wywieszenie flag oraz plakatowanie, akcja protestacyjna. Związkowcy zwracali uwagę, że różnica między średnią krajową w gospodarce a średnią płacą w służbie zdrowia wynosiła 2400 zł na niekorzyść jej pracowników.

Zapaść służby zdrowia widać w liczbie postulatów: reformy siatki płac, czyli umów zbiorowych, zasad finansowania służby zdrowia, farmacji i leków oraz polityki dostępności do leków, utworzenia banków leków (szczególnie tych poszukiwanych i deficytowych), szkolnictwa wyższego medycznego, izb lekarskich, stanu sanitarnego placówek służby zdrowia, Państwowej Inspekcji Sanitarnej, problemów płacowych i socjalnych średniego i niższego personelu medycznego, podstawowej opieki zdrowotnej (jej finansowania i reorganizacji) i Wojewódzkich Kolumn Transportu Sanitarnego. Każda z grup zawodowych przedstawiła po kilkadziesiąt postulatów, np. z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej było ich 24. Personel medyczny średni i niższy zawarł 33 postulaty. Lekom i polityce lekowej poświęcono 16 postulatów, aptekarze dodali kolejnych 17. Sprawy zatrudnienia, w tym żądanie emerytur stażowych po 30 latach pracy – 17 postulatów.

7 listopada 1980 r. wybuchł pierwszy od Marca ’68 strajk studencki w Polsce. Szpitale i inne placówki opieki zdrowotnej, ze względów etycznych, czynnie nie strajkowały. Kierując się głęboką troską o dobro największe – zdrowie, tylko reprezentanci opieki zdrowotnej rozpoczęli strajk. Strajk okupacyjny proklamowano w budynku przy al. Zwycięstwa, by następnie przenieść się do IBM (Zakładu Biologii Medycznej). Było tam ponad tysiąc studentów.

„Biuletyn Informacyjny Komitetu Strajkowego Pracowników Kultury Solidarnościowego Strajku Okupacyjnego dn. 12–17 XI 1980 r. w sali kominkowej Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku” na pierwszej stronie, obok rysunku spętanego Pegaza, zawierał przesłanie: „Świadomość obywatelska Polaków nie istnieje bez swobodnego rozwoju kultury”.

12 listopada 1980 r., tuż przed godz. 20.00, pięcioosobowa grupa pracowników kultury: Halina Słojewska i Halina Winiarska (Teatr „Wybrzeże”), Zofia Matoń (Muzeum Narodowe), Szymon Pawlicki (Teatr Dramatyczny (Miejski) w Gdyni) i Marek Łochwicki (Bałtycka Agencja Artystyczna) zdecydowała się na podjęcie strajku okupacyjnego w Urzędzie Wojewódzkim. By dostać się do gmachu poinformowali służby porządkowe UW, że udają się tam z programem artystycznym – jak swoisty „koń trojański” znaleźli się w sali kominkowej.

Komisji rządowej przewodził Władysław Loranc, wiceminister kultury i sztuki.

Głównym postulatem środowiska ludzi kultury było żądanie przeznaczania 2 proc. budżetu narodowego na sferę kultury. Strajkujący domagali się: zmiany zasad dofinansowania instytucji kultury, likwidacji „białych plam” na mapie kulturalnej, rozwiązania problemu cenzury (prewencyjnej, stosowanej przez GUKPPiW) oraz zażegnania problemów płacowych.

Trzy strajkujące grupy zawodowe: służba zdrowia, oświata i kultura ustaliły wspólny plan działania.

Porozumienie służby zdrowia z komisją rządową podpisano rano 17 listopada 1980 r. Konsultacje szczegółowe rozłożono na kolejne miesiące.

Akcja strajkowa była częścią procesu obywatelskiej emancypacji i rodzenia się społeczeństwa obywatelskiego.

Warto wiedzieć, że strajk odbywał się w salach Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku: od 7 do 17 listopada 1980 r.: oświata – sala 920; służba zdrowia – Sala Herbowa; od 12 do 17 listopada: pracownicy kultury – Sala Kominkowa. 16 listopada 1980 r. o. Jerzy Błaszczyk i o. Stefan Potoniec odprawili mszę św. Było to pierwsze takie nabożeństwo w urzędzie państwowym w PRL.

ASG