Malarze polscy w Londynie

Osiemnaście obrazów i dwa rysunki dziesięciorga polskich artystów - wybitnych przedstawicieli środowiska  londyńskiego złożyło się na wystawę „Malarski Exodus” w galerii Nadbałtyckiego Centrum Kultury w Ratuszu Staromiejskim przy ul. Korzennej 33/35 w Gdańsku. Prace pochodzą ze zbiorów Archiwum Emigracji w Toruniu i Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu. Podtytuł ekspozycji brzmi: „Polscy malarze w Londynie w II połowie XX wieku”.

- To pierwsza, ale nie ostatnia, prezentacja w naszych wnętrzach twórczości polskich autorów tworzących na emigracji – powiedział na wernisażu Lary Okey Ugwu, dyrektor Nadbałtyckiego Centrum Kultury. – Artyści, których prace oglądamy, urodzili się na początku XX wieku – w 1902, 1907, 1014 roku. Na obczyźnie się nie poddali, zaznaczali swoją obecność jako Polacy. Tworzyli w duchu polskim. I na tym właśnie polega ich londyński exodus. 

- O wystawie tej myślałam już w czasie studiów, kiedy zafascynowała mnie twórczość artystów polskich tworzących w Londynie - mówiła Anna Zalewska, kurator wystawy z ramienia NCK. – Cieszę się, że udało mi się marzenie spełnić. Prezentujemy – najpełniejszy, jak dotąd w Gdańsku – zbiór prac tego środowiska artystycznego. Polscy malarze tworzyli nie tylko po, ale i przed wybuchem drugiej wojny światowej. 

Dwoje autorów – Marek Żuławski i Feliks Topolski – do Londynu przybyli, jeszcze przed wojną. Pozostali trafili do Anglii w wyniku splątania osobistych dziejów z wydarzeniami w Europie w czasie i po wojnie. Stworzyli w Londynie prężne środowisko artystyczne zbudowane z wielu osobowości – zupełnie różnych, inaczej podchodzących do sztuki, ale trzymających się zawsze razem. 

Duże osobowości
- Bardzo bliska mojemu sercu jest twórczość Marka Żuławskiego, człowieka renesansu, który, oprócz tego, że był wybitnym malarzem, zajmował się wieloma innymi dziedzinami sztuki – kontynuowała Anna Zalewska. – Pisał eseje, wydał trzy książki, tworzył ilustracje, grafiki. Jego obraz olejny „Rozmowa – zakochani” stał się symbolem gdańskiej ekspozycji, umieściliśmy go na okładce folderu. Obok - niezwykłe obrazy jego pierwszej żony, Halimy Korn, charakteryzujące się bardzo ujmującą prostotą. Feliks Topolski też niezwykła postać polskiej emigracji, stał się znany w Londynie, znalazł miejsce na scenie artystycznej Anglii głównie dzięki relacjom z rodziną królewską. Pokazujemy jego dwa rysunki - portret Marka Żuławskiego i wizerunek Stefanii Kossowskiej ze znaczkiem Solidarności. 

Jest pejzaż Adama Kossowskiego, który tworzył głównie prace o tematyce religijnej. Obok malarstwo Mariana Bohusza – Szyszki, założyciela jednej z polskich szkół artystycznych w Londynie, Mariana Kościałkowskiego, wilnianina, tworzącego w zróżnicowanych formach. I obrazy Stanisława Frenkla – artysty malarza i historyka sztuki, który do końca życia pozostał zafascynowane rodzinnym Krakowem, poetyką i atmosferą miasta teatru i wiecznego karnawału. 

Rośnie kolekcja artystów emigracyjnych
- Kolejna postać – Zygmunt Turkiewicz - absolutnie mnie zauroczył swoją wyjątkową fakturą malowania – mówiła Anna Zalewska. – I dwie kobiety – Janina Baranowska oraz Halima Nałęcz, która prowadziła jedną z najważniejszych galerii polskich w Londynie, Drian Galery i sporą część jej kolekcji rodzina artystki przekazała Muzeum Narodowemu w Gdańsku. 

- Sztuka artystów polskich na emigracji nie została jeszcze do końca rozpoznana - powiedział Sławomir Majoch, pracownik Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu. - Od pięciu lat gromadzimy konsekwentnie – wraz z działającym od piętnastu lat – Archiwum Emigracji przy Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika w Toruniu - twórczość autorów emigracyjnych. To, co państwo widzą to zaledwie 20 z blisko 10 tysięcy prac, jakie udało nam się dotychczas zgromadzić. Prace te nie były kupowane z wielkich grantów ministerialnych, jak to czyni się to dziś w wielkich centrach sztuki współczesnej, czy w dużych muzeach. Głównie są to dary, które zdobywa się za pomocą, można powiedzieć – naszych agentów – w Londynie i w Paryżu. 

Dopełnieniem gdańskiej wystawy jest ekspozycja otwarta kilka dni temu w Toruniu ukazująca dorobek artystów polskich przebywających na emigracji w Paryżu.

Wystawa „Malarski Exodus. Polscy malarze w Londynie w II połowie XX wieku” czynna będzie do 7 kwietnia 2010 r. od poniedziałku do piątku, w godzinach od 10 do 18. Wstęp – wolny. 
Ekspozycję ubezpiecza Ergo Hestia.
Katarzyna Korczak

Marian Bohusz–Szyszko - „Las”

Feliks Topolski – Portret Stefanii Kossowskiej

Marek Żuławski – „Rozmowa – zakochani”

Zygmunt Turkiewicz – „Termodynamika”

Reprodukcje udostępniło Nadbałtyckie Centrum Kultury