Posterunek Straszyn: Znad Wilii - nad Motławą

Około 26 tys. repatriantów z Kresów Wschodnich po wojnie trafiło do Gdańska. Większość pochodziła z Wilna i okolic. Słyszałem nawet niegdyś opowieść od jednego z bardziej znanych działaczy gdańskiej „Solidarności” w Gdańsku, że trzy krzyże – „Pomnik Poległych Stoczniowców 1970” miał swoją inspirację właśnie w Wilnie. Tam na górze Trzykrzyskiej stoją właśnie też trzy krzyże, jak głosi legenda, postawione dla upamiętnienia męczeństwa wileńskich franciszkanów między rokiem 1613 a 1636. W 1869 r., gdy ze starości zawaliły się, władze rosyjskie nie pozwoliły ich odbudować. Postawione ponownie w 1916 roku przetrwały do roku 1950, kiedy to ponownie rosyjski okupant wysadził je w powietrze. W 1989 r. społeczeństwo Litwy postanowiło odbudować je jako pomnik ofiar stalinizmu na Litwie.

Czemu o tym pisze? Ponieważ związki Gdańska z Litwą są silniejsze niż myśli wielu. Rokrocznie w Gdańsku organizowany w ramach partnerskiej współpracy miast Wilna i Gdańska Festiwal Wilno. To ważne kulturalne wydarzenie stanowi element szerokiej i żywej współpracy miasta znad Wilii i grodu nad Motławą. Gdańszczanie corocznie czekają na ten festiwal, który na trwałe wpisał się w kalendarz miejskich wydarzeń. ale też z roku na rok zaobserwować można coraz szersze zainteresowanie imprezą w samym Wilnie. W ubiegłym roku we wrześniu występowały zespoły muzyczne, odbyły się projekcje filmowe oraz spotkania autorskie, a także jarmark wileński oraz warsztaty litewskiej sztuki ludowej. Sądzę, że wielu potomkom Wilnian żyjących w Gdańsku i nie tylko bliski jest los Polaków, którzy nie zdecydowali się na repatriację i pozostali na Litwie.

Dziś w grodzie nad Wilejką szykuje się ważny dla nich przełom. Zapewne spowodował je zagrożenie ze strony Kremla co ma także, o dziwo! i swoje dobre strony. W stosunkach polsko-litewskich sytuacja powtarza się tylko zamiast Krzyżaków mamy teraz putinowską Rosję. W ostatnim czasie nastawienie społeczeństwa litewskiego do Polaków i Polski wyraźnie się zmieniło, a odsetek Litwinów darzących Polaków nieufnością w zauważalny sposób spadł. To niewątpliwie jeden z efektów tradycyjnej polityki Moskwy. Po raz pierwszy w ponad 30-letniej historii niepodległej litewskiego państwa istnieje realna szansa na to, by mniejszość polska w tym kraju uzyskała prawo pisowni polskich nazwisk. W następnym tygodniu czeka nas decydujące głosowanie w tej sprawie w litewskim parlamencie. Projekt już uzyskał w poparcie parlamentarnej większości - 83 spośród 140 posłów. Teraz tylko głosowanie i podpis prezydenta Gitanasa Nausėdy. Pośród Polaków mieszkających na Litwie nie brakuje głosów, że jeśli polski prezydent Andrzej Duda zaapeluje do swego litewskiego odpowiednika o podpisanie ustawy, ten to zrobi. „Większość Litwinów uczyła się historii z podręczników Adolfasa Šapoki, zdecydowanie antypolskiej. Żywe są animozje dotyczące Wilna, w jaki sposób odebrano [gen. Lucjan Żeligowski 1920 r.] im stolicę. Do tego dochodzi temat sprzed ponad 30 lat, gdy część polskich deputowanych nie głosowała za niepodległością, oraz ciągoty wśród Polaków do popierania Putina i Łukaszenki. Mimo wszystko to dawno powinno być załatwione, ale nie było w sejmie woli politycznej” – tłumaczy Czesław Okińczyc ze Związku Polaków na Litwie, były poseł na litewski sejm, dlaczego Polakom na Litwie tak długo przyszło czekać na pierwszą tak realną możliwość odzyskania swych polskich nazwisk. Co tam dużo dyskutować – wspólny wróg jednoczy i basta. Trzeba z tego korzystać bracia Litwini. W końcu mamy wiele wspólnego w naszej historii.

Andrzej Potocki