Rosvita Stern: Zlot grunwaldzki w 1910 roku w Krakowie

15 lipca 1910 roku o godz. 12:00 został uroczyście odsłonięty Pomnik Króla Władysława Jagiełły w Krakowie. Dokładnie w 500-lecie zwycięstwa odsłonięto Pomnik Grunwaldzki przedstawiający Jagiełłę na koniu z napisem "Praojcom na chwałę - braciom na otuchę", który tak jak przed laty, można dzisiaj podziwiać na placu Matejki w Krakowie. ", Fundatorem pomnika był Ś.P. Ignacy Jan Paderewski – wybitny mąż stanu, wielki patriota, kompozytor, pianista. Podczas tych uroczystości 15 lipca 1910 r. 7-tysięczny chór po raz pierwszy odśpiewał "Rotę". Podczas uroczystości po raz pierwszy zainaugurowano pieśń: „Zlot Grunwaldzki”. Słowa Marii Konopnickiej, do muzyki Feliksa Nowowiejskiego. Nie wszyscy wiedzą, że pierwotny tytuł słynnej pieśni: „Rota” nosił tytuł: „Zlot Grunwaldzki”. Dopiero po tej uroczystości przemianowano go na „Rota” (Nie rzucim ziemi skąd nasz ród, nie damy pogrześć mowy, Polski my Naród, Polski Lud, królewski Szczep Piastowy).

Dlaczego „Zlot Grunwaldzki”? Dlatego, że organizowało go Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, a ptak Sokół leci, a nie „zjeżdża”. Jedynie pod zaborem austriackim pozwolono na zorganizowanie tej uroczystości. Do Krakowa zleciało się ponad osiem tysięcy druhów T. Na potrzeby uroczystości "Sokół" zorganizował m.in. opiekę lekarską, a nawet specjalne przewozy kolejowe, które miały ułatwić podróż uczestnikom. Na krakowskich Błoniach zbudowano boisko i trybuny, właśnie tam miała odbyć się główna część obchodów, m.in. mecze piłki nożnej i inne zawody sportowe. Dla wszystkich "Sokołów" i pozostałych uczestników biorących udział w V Zlocie Sokolstwa Polskiego połączonym z obchodami grunwaldzkimi było jasne, że celem tych zawodów i pokazów nie były wyczyny sportowe, lecz demonstracja narodowej niezależności. Tak samo odbierała to licznie zgromadzona publiczność, na której największe wrażenie wywarły zwarte szyki umundurowanych "Sokołów" i oddziały konne udekorowane w narodowe symbole. Zlot Grunwaldzki był największą manifestacją narodową w okresie zaborów, która zgromadziła Polaków ze wszystkich stron świata, m.in. z zaboru pruskiego przybyli Jan Zabłocki i Tadeusz Powidzki, a także grupę Polaków ze Śląska oraz Ameryki, Francji, Belgii, a nawet Gruzji. Szacuje się, że w uroczystościach mogło wziąć udział do 150 tys. Osób. Szkoda, że nie został pokazany w tym roku przez TVP Historia lub inny program film p.t. „Zlot Grunwaldzki 1910”.

Zdjęcie pomnika Króla Władysława Jagiełły w Krakowie

Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” powstało we Lwowie w 1867 r. w trzy lata po klęsce powstania styczniowego. Jako orędownik polskości i niepodległości było symbolem walki o ojczyznę i dlatego cieszyło się ogromną sympatią Polaków. Do Towarzystwa należały często całe rodziny – od dziadków po wnuki.

Wybitnymi druhami byli m.in. Św. Jan Paweł II jeszcze jako Karol Wojtyłła, Ignacy Jan Paderewski, Wojciech Korfanty, Roman Dmowski, Artur Grottger - projektant mundurów dla „Sokołów”, Adam Hrabia Zamoyski, Jan Aleksander Fredro, Generał Władysław Anders, Generał Józef Haller (prawie w całości także „Błękitna Armia”), Marszałek Edward Rydz-Śmigły, Generał Mariusz Zaruski, Henryk Sienkiewicz, Maria Konopnicka, Adam Asnyk, Jan Kasprowicz i wielu jeszcze innych wspaniałych.

„Sokół” stał się symbolem utraconej niepodległości, a jego zrywająca się do lotu sylwetka symbolizowała zerwanie kajdan niewoli. W okresie zaborów znak ten pełnił również funkcję zakamuflowanego przed władzami symbolu narodowego. Utożsamiano go bowiem z Orłem Białym.

P.S. W tym roku ze względu na pandemię nie odbyły się uroczystości na Polu Grunwaldzkim. Zawsze je oglądałam i byłam pełna podziwu dla grup rekonstrukcyjnych inscenizujących Bitwę pod Grunwaldem.

Rosvita Stern