Duma niepodległości

Obok obrazu Jana Matejki ”Bitwa pod Grunwaldem”, dzieło Wojciecha Kossaka „Józef Piłsudski na Kasztance” należy do najbardziej rozpoznawalnych dzieł polskiego malarstwa.

Obraz prezentuje Józefa Piłsudskiego, Marszałka Polski, Naczelnego Wodza na swoim koniu z czasów kiedy był dowódcą I Brygady Legionów. Widać w jego postawie dumę z odzyskania przez Polskę niepodległości. Obraz został namalowany przez Wojciecha Kossaka w 1928 roku.

 
Wojciech Kossak w liście do Marii Anny, żony napisał …”Wczoraj cały dzień byłem w Mińsku Mazowieckim, zrobiłem sobie dwa studia Kasztanki, pułk mnie przyjmował z największymi honorami. Wcale nie taka ostatnia ta staruszka Kasztanka, a te studia to będzie kopalnia złota.” Kilka dni później w wieku 17 lat Kasztanka dokończyła swojego żywota.

W 1997 roku obraz został skradziony ze zbiorów jednego z krakowskich kolekcjonerów. Odnaleziony został w warszawskiej galerii sztuki. Dziś jego właścicielem jest Muzeum Narodowe w Warszawie. Obraz jest jednym z wielu dzieł stanowiący cykl portretów malowanych przez Kossaka i należy do bardzo udanych. Artysta imponował wielką biegłością techniczną. Był dużym znawcą wojskowości, dlatego jego wojskowi są tak autentyczni. Jednak krytycy sztuki zarzucali mu „kuglarską łatwość malowania”. Zajmowało go bardziej ogólne wrażenie niż problematyka formalna, sprowadzał ją do kunsztu warsztatowego. Ale jego dzieła odpowiadały ówczesnej modzie. Piłsudskiego malował wiele razy, a prezentowany obraz posiada kilka wersji i wpisał się już na stałe jako ikona polskiego malarstwa międzywojennego.

Stanisław Seyfried