Dyktatura smart city - nowe (nie)równości

W ręku ze smartfonem, mieszkając w smart city, przeciążeni overturismem, z podziwem i niepokojem lub przerażeniem przyglądamy się nowemu światu.

Zastanawiamy się, gdzie znajduje się granica, między nieuchronnym globalnym postępem, nowymi technologiami i siłą sztucznej inteligencji wypierającej naszą własną. Dane, statystyki, AI- kontra zdrowy rozsądek, odczucia i emocje ludzkie. Dodatkowo groźba utraty kontroli.

Mieszkańcy inteligentnych smart city nie muszą nawet samodzielnie myśleć. Mają biec w kierunku, który wskazuje AI ufając jej bezgranicznie. Co ma pewne odzwierciedlenie w wyborach. Smart ma uwodzić ku lepszej przyszłości, lepiej zorganizowanej społeczności, poddawanej stałemu audytowi wedle wskaźników, którymi gminne przywództwo kwalifikuje jakość zachowań obywateli, reglamentując ich przestrzeń wolności.

Piękne miasta, teraz piękne smart city, wyrosłe uprzednio dzięki prawdziwej inteligencji przodków ulepszane są i dostosowywane do wymogów technologicznych. Bez refleksji, że piramidy, Koloseum czy Wawel powstały w czasach kiedy o AI się jeszcze nie śniło. A człowiek inteligentnie myślał, własnym wymyśleniem zmieniał swoją okolicę...

Mamy obecnie okazję uczestniczyć w tajemniczym eksperymencie społeczno-technologicznym, którego skutki pozostają jeszcze nieznane.

Czujniki, znaczniki, oprogramowania, parametryzacja zachowań, 15.minutowe miejskie klatki…

Smart City 1.0, 2.0 i 3.0, pojęcia użyte po raz pierwszy przez Boyda Cohena, badacza tematyki smart city, niekoniecznie przedstawiane są w szczegółach mieszkańcom tychże wyczarowanych miast.

W którym przedziale znajduje się nasze smart city, dokładnie nie wiemy, pojawiają się jednak głosy, że w technokratycznych zarządach miast brakuje empatii i zagubił się człowiek. To nowa inżynieria społeczna, przemoc dystrybuowana cząstkowo,w smaku ideologiczna i przenikająca każdy aspekt życia, socjologiczna gentryfikacja łamiąca zwyczaje i codzienne rytuały.

Piewcy smart city, zauroczeni sztuczną inteligencją jako mechanizmem ich przywództwa, zdają się nie dostrzegać strat zafundowanych zagubionym, atakowanym frazesami nowej mody, ludziom tkwiącym choćby w korkach do pracy i z pracy. Samochód, który zapewnia obywatelowi małą wolność wyboru staje się zbędnym rekwizytem w nowym porządku dnia. Mamy więc osiedla mieszkaniowe lecz brakuje dróg dojazdowych i miejsc parkingowych. Inteligencja smart miast dopuszcza jedynie parkingi dla operatorów tych miast. Miasto smart zdaje się mieć zapach klasowy, czy raczej kastowy...

Prominenci smart city chwalą się sztuczną inteligencją. AI w podzięce i w służbie ludzkości gromadzi dane, chcąc ułatwić życie, prześwietla i monitoruje, a pod hasłem spójnego środowiska analitycznego, ma nas na oku. Archiwa urzędów to scentralizowane hurtownie danych. To one stoją na straży porządku. W różowych okularach donosimy więc grzecznie wszystkie żądane informacje i stosujemy się do restrykcji, z wiarą, że ma być bezpiecznie, ma być wygodnie.

Żyć bezpiecznie,czy rządzić wygodnie?

A tu niespodzianka - klops! Wywrócił się paskudnie kontener z danymi w Polsce i informacje wrażliwe milionów Polaków wyciekły do internetu, ktoś zawinił i obietnicy nie dowiózł. Smart niespodzianka...

Smart city głosiły ambicję otwartości na różne kultury, turystów oraz wszelkich przybyszów z dalekich stron nie przewidując konsekwencji takiego działania. Obrazy z przekraczania wszelkich granic wieją grozą. Liczby, gromadzone dane, same w sobie nie zapobiegają problemom. Smart to filozofia podporządkowania,niepodporządkowanym smart nie przysparza troski.

Widocznym sygnałem przekroczenia granic są emocje mieszkańców, a nie tylko statystyki. Pomijając poważny temat nielegalnych migrantów wymagający indywidualnej dyskusji, hasła „tourists go home” na ulicach Barcelony, Lizbony czy Wenecji to sygnał zachwianej równowagi.

W Krakowie, smart city zagrożonym oveturismem, to emocje mieszkańców doprowadziły do zmiany władz. Pojazdy uprzywilejowane, z białej listy dla prominentów, rozpoznaje sztuczna inteligencja, dla reszty szybkie mandaty. Ruch turystyczny stał się nieznośny, a „inteligentne” i bezduszne zarządzanie miastem wzbudziło sprzeciw i gniew.

Gdańsk, miasto też smart, zadeptują tłumy, pozamykane są liczne drogi dojazdu, ograniczana płynność i pojemność ulic, niefortunne remonty nie w porę, horrendalne ceny za parkingi dla mieszkańców,dla wybranych swoich u władzy eksklawy wyjęte spod opresji finansowej, też już nad Motławą słychać pomruki niezadowolenia „kochanych” mieszczan.

W związku z trwającymi wakacjami w wielu miejscach pojawiały się głosy otrzeźwienia nadmiernym ruchem turystycznym, zaniepokojenia zjawiskiem „overtourismu” nie łagodzi ani nowy żargon władzy, ani jej technologiczne narzędzia wpływu. Cyfrową rewolucję i media społecznościowe oskarża się o współwinę w zadeptywaniu popularnych miejsc od Tajlandii po Rzym. Miasta, które jeszcze niedawno rywalizowały o każdego turystę, dziś pytają gdzie kończy się granica zdolności ich przyjęcia. Jakby sprawy wymknęły się z rąk i nastąpiła utrata kontroli.

Różni kierownicy miejscy ds. oveturismu w miastach, gdzie się „przelało”, raportują, że chcą odzyskać kontrolę nad przepływem turystów między innymi przez ich „rozpraszanie” i zmianę podejście do tematu krótkiego zwiedzania miasta, zmieniając wektory - do poznawania przez doświadczenie. Brzmi to trochę jak odwracanie kota ogonem… bo jednak kot jakkolwiek odwrócony, zapewnia dopływ pieniędzy.

Prawdą jest, że ludzie wykształcili nowe nawyki, polubili chodzenie na skróty, szybkie zwiedzanie, pracę zdalną i zaakceptowali niewolę w smart miastach. Zaakceptowali nowy język, międzynarodowy żargon dający złudzenie przynależności do nowoczesnej wspólnoty. 

W rewersie do tej narracji w naszym pięknym kraju, bocznymi drogami maszeruje druga frakcja. Jak światło w tunelu, nawołująca o umiar, chcąca wykorzystywać nowe technologie dla ludzi, a nie ludzi dla nowych technologii.

Smart nie znietrzeźwia jej obywatelskiej godności.

Joanna Formela