Restytucja obrazu Arthura Bendrata

Znajdujący się w spisie „Strat wojennych Muzeum Miejskiego (Stadtmuseum) w Gdańsku” obraz „Der Hafen-Kanal” Arthura Bendrata kupiony do gdańskich zbiorów w 1908 roku po Wielkiej Wystawie w Berlinie, powraca na swoje miejsce.

Ale czy rzeczywiście jest to jego macierzyste miejsce. Obawiam się, że raczej nie, bowiem jak podaje same Muzeum Narodowe w Gdańsku w wyżej wymienionej publikacji w 1944 roku obraz został przeznaczony jako dar na jubileusz stulecia stoczni Schichau. Jednak pieczątka muzeum identyfikująca dzieło na odwrocie pozostała. Obraz w stratach jest ujęty. Jednak jego powrót jest nieco enigmatyczny i jak pamiętam samo jego przekazanie państwu było dość trudne.

Pejzaż przedstawia ruch w kanale portowym Nowego Portu w Gdańsku. Samo ujęcie jest interesujące, wskazuje bowiem na duży port i wewnętrzne życie na wodach kanału. Artystyczne przedstawienie sceny jednak nie wyrasta ponad przeciętność bowiem na przykład porównując obraz z innym dziełem Arthura Bendrata „Przeprawa przez Motławę” namalowanym również w Gdańsku i prezentowanym na łamach naszej gazety w rubryce „Galeria Sztuki Gdańskiej” nie wyróżnia się, jest sprawnie namalowanym portowym pejzażem.

Obraz trafił z powrotem do muzeum, dzięki obywatelskiej postawie Andrzeja Walasa, gdańskiego kolekcjonera, który dzięki wsparciu gazety i prezentacji jego prywatnych zbiorów na naszych łamach znalazł swoją identyfikację jako autorytet gdańskiego malarstwa.

"Gazeta Gdańska" od 12 lat na stronach rubryki poświęconej gdańskiej sztuce malarskiej prezentuje jego zbiory i to zarówno polskie jak i niemieckie. Obraz miał trafić do ogólnodostępnej sprzedaży, jednak szybko został zidentyfikowany jako zaginione dzieło. Po dokładnym obejrzeniu jego proweniencja nie ulegała wątpliwości i poprzez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pejzaż, 2 lutego 2023 roku został przekazany do Muzeum Narodowego w Gdańsku. Jego miejsce mimo pewnych niejasności jest jednak w muzeum.

Sławomir Sierzputowski doktor nauk prawnych Uniwersytetu w Szczecinie, specjalizujący się w zakresie prawnej ochrony dziedzictwa kulturowego w swojej publikacji "Status ruchomych dóbr kultury na Ziemiach Odzyskanych w prawie międzynarodowym i prawie krajowym" pisze o prawnych aspektach mocy przepisów prawa niemieckiego obowiązujących na terytorium byłego Wolnego Miasta Gdańska. Od 7 kwietnia 1945 roku po utworzeniu 30 marca 1945 roku województwa gdańskiego, niemieckie przepisy straciły moc. Odtąd jedynym źródłem obowiązującego prawa są przepisy prawa polskiego. Nie ulega wątpliwości, że obraz ”Der Hafen-Kanal” należał do Stadtmuseum w Gdańsku, którego rolę przejęło Muzeum Narodowe w Gdańsku.

Andrzej Walas, gdański kolekcjoner i Jarosław Sellin, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Generalny Konserwator Zbytków podczas przekazania obrazu „Der Hafen-Kanal” Arthura Bendrata

Przekazanie obrazu odbyło się w Muzeum Narodowym w oliwskim Pałacu Opatów 2 lutego 2023 roku.

Stanisław Seyfried