Zmarł Tadeusz Jabłoński » W nocy z 15 na 16 października, tydzień przed swoimi 100. urodzinami zmarł Tadeusz Jabłoński, pisarz... Krzysztof Piekarski: Będzie to kadencja przełomowej kontynuacji » Z dr. Krzysztofem Piekarskim, pracownikiem naukowo-dydaktycznym Zakładu Teorii Polityki Instytutu Po... Kadry powyborcze: Klęska Furgo, nokaut Baucia, upadek Liska, aut Kilia... » Kadry powyborcze. Ani Ewa Lieder, ani Grzegorz Furgo, którzy cztery lata temu jako politycy Nowoczes... Złoto dla zuchwałych? Speckomisja: trzy lata pracy, wysłuchani świadko... » Speckomisja śledcza prezentowała w środę 16 października br., przy niemal pustych sejmowych łamach, ... Amber Gold. Sąd ogłosił wymiar kar po 7 latach » Po pięciu miesiącach sędzia gdańskiego Sądu Okręgowego 16 października br. zakończyła odczytywanie w... Kacper Płażyński podziękował wyborcom » W wyborach do Sejmu Kacper Płażyński uzyskał najlepszy wynik w okręgu nr 25 - 89 384 głosy. We wtore... Znamy posłów z Gdańska i Gdyni oraz senatorów z Pomorza » Koalicja Obywatelska w Gdańsku zdobyła sześć miejsc w Sejmie, Prawo i Sprawiedliwość 4, a po jednym ... Wybory 2019: PiS kontynuacja. Polacy zdecydowali » Przy wysokiej frekwencji PiS utrzymuje stan posiadania. Do Sejmu wraca lewica. Senat może okazać się... Wybory 2019: Gdyńska Lewica liczy na dwa mandaty » Z pierwszych informacji po zamknięciu lokali wyborczych wynika, że wybory parlamentarne 2019 wygrało... Dulkiewicz w Lipsku za... żelazna kurtyną » Aleksandra Dulkiewicz, prezydent Gdańska, udała się do Lipska, którego władze zgrabnie i za niewygór...
Reklama
Kadry powyborcze: Klęska Furgo, nokaut Baucia, upadek Liska, aut Kiliana, Dorniak bez powtórki, Banach bez Sopotu
czwartek, 17 października 2019 19:03
Kadry powyborcze: Klęska Furgo, nokaut Baucia, upadek Liska, aut Kiliana, Dorniak bez powtórki, Banach bez Sopotu
Kadry powyborcze. Ani Ewa Lieder, ani Grzegorz Furgo, którzy cztery l ...
Lotos PKH bez przełamania, w derbach lepszy KH Energa Toruń
piątek, 18 października 2019 19:44
Lotos PKH bez przełamania, w derbach lepszy KH Energa Toruń
Huśtawkę nastrojów przeżywali kibice w hali Olivia. Ostatecznie fa ...
W niedzielę 43. derby Trójmiasta
środa, 16 października 2019 17:17
W niedzielę 43. derby Trójmiasta
Drużyny PKO Ekstraklasy wracają do ligowej rywalizacji. W Trójmieś ...

Galeria Sztuki Gdańskiej

Boguchwała Bramińska – ostatnia gdyńska kolorystka
wtorek, 08 października 2019 20:34
Boguchwała Bramińska – ostatnia gdyńska kolorystka
W ubiegłym tygodniu w wieku 97 lat zmarła Boguchwała Bramińska ost ...

W obiektywie Macieja Kostuna

Odkrywanie tajemnic spod ogona
środa, 26 lipca 2017 18:30
Odkrywanie tajemnic spod ogona
Solidarność męska powinna mnie powstrzymać od plotek na tematy int ...

Sport w szkole

Finały zawodów lekkoatletycznych
poniedziałek, 30 kwietnia 2018 17:19
Finały zawodów lekkoatletycznych
Gdański Zespół Schronisk i Sportu Szkolnego zaprasza do udziału w ...
Scena Letnia zaprasza na orłowską plażę
niedziela, 28 lipca 2019 16:38
Scena Letnia zaprasza na orłowską plażę
Aktorzy Teatru Miejskiego im. Witolda Gombrowicza w Gdyni na lato prze ...
Odnowiony Stadion Miejski w Rumi oficjalnie otwarty
sobota, 14 września 2019 17:56
Odnowiony Stadion Miejski w Rumi oficjalnie otwarty
W piątek 13 września br. władze samorządowe Rumi i działacze spor ...
Spotkali się, by oszacować możliwości założenia muzeum
poniedziałek, 10 kwietnia 2017 18:04
Spotkali się, by oszacować możliwości założenia muzeum
Fundacja „Mater Dei”, ta sama dzięki której w dużej mierze powr ...

Nadmorskie pejzaże Johanna Carla Schultza

Ocena użytkowników: / 65
SłabyŚwietny 
piątek, 10 stycznia 2014 14:18

W pamięci potomnych Johann Carl Schultz (1801–1873) pozostał przede wszystkim piewcą starego Gdańska, miłośnikiem jego zabytków i autorem graficznego albumu z widokami nadbałtyckiego portu, który „ku pamięci potomnych” ukazywał się sukcesywnie w latach 1855-1868.


Do dziś mało znaną kartą w twórczości artysty jest natomiast cykl siedmiu akwarel z dawnej kolekcji króla Friedricha Wilhelma IV (1795–1861), przedstawiających okolice wsi Górki (Neufähr) pod Gdańskiem po wielkiej powodzi, jaka miała miejsce w nocy z 31 stycznia na 1 lutego 1840 roku. Wówczas skłębione fale wiślane i kra przebiły się przez wąski pas Mierzei Wiślanej, żłobiąc z impetem nowe ujście do Bałtyku, nazwane przez Wincentego Pola (1807–1872) – Wisłą Śmiałą. W następstwie tej katastrofy ujściowy odcinek królowej polskich rzek został znacznie skrócony a stara osada rybacka, sięgająca swymi początkami wieków średnich, została przedzielona na dwie nierówne części – Górki Wschodnie i Zachodnie (Östlich – Westlich Neufähr).




Malarska dokumentacja nowo utworzonego przez żywioł nadmorskiego krajobrazu powstała kilka miesięcy po przejściu „wielkiej wody“ i została utrzymana w dość pogodnej kolorystyce, oddającej nastrój wyciszenia oraz kontemplacji jakby zastygłej w swym trwaniu natury. Widok rozpoczynający cykl przedstawia ujście Wisły od południowego zachodu, w kierunku Zatoki Gdańskiej.


alt

Widok ujścia Wisły w Górkach pod Gdańskiem od południowego zachodu; rep. wg: Portret artysty na nowo odkryty. Johann Carl Schultz (1801-1873) znany i nieznany. Muzeum Zamkowe w Malborku. Katalog wystawy. 7 sierpnia-11 października 2009, Malbork 2009


Jego główną dominantę tworzy rozległy pas nabrzeża z drewnianymi zabudowaniami, składem materiałów budowlanych i zwierzęcym sztafażem. W oddali zaś rysuje się wstęgą wód ledwie zaznaczone stożkowate ujście rzeki z rybackimi łodziami żaglowymi. Po bokach jej kres flankują piaszczyste wały Mierzei, a na linii horyzontu szaro-błękitne wody Bałtyku.


Kolejne trzy pejzaże rejestrują od wschodu, w różnych zbliżeniach ujście Wisły Śmiałej do morza, z sylwetą majestatycznego Gdańska na horyzoncie. W pierwszym kadrze przedni plan tworzy fragment nadmorskiej plaży z czterema drzewami, padającymi szerokim cieniem na zlany w słońcu piasek.


alt

Widok ujścia Wisły od wschodu z panoramą Gdańska w oddali; rep. wg: Portret artysty na nowo odkryty. Johann Carl Schultz (1801-1873) znany i nieznany. Muzeum Zamkowe w Malborku. Katalog wystawy. 7 sierpnia-11 października 2009, Malbork 2009


Ich korony odcinają się gamą wielu odcieni zieleni od błękitu rozświetlonego nieba. Zza tych wertykalnych kulis wyrastają po lewej i prawej stronie piaszczyste wzniesienia Mierzei przerwanej tak gwałtownie przez rwący nurt rzeki. Na linii horyzontu, w środkowej partii kadru za żaglem łodzi, zaś strzeliste wieże kościołów i budowli municypalnych znaczą o potędze królującego nad Zatoką Gdańska.


Następny widok zdjęty ze szczytu wydmy wschodniej ukazuje w dużym zbliżeniu miejsce, w którym wody Wisły Śmiałej łączą się bezpośrednio z nurtem Bałtyku.


alt

Widok ujścia Wisły do Zatoki Gdańskiej od wschodu; rep. wg: Portret artysty na nowo odkryty. Johann Carl Schultz (1801-1873) znany i nieznany. Muzeum Zamkowe w Malborku. Katalog wystawy. 7 sierpnia-11 października 2009, Malbork 2009


Rytm tej wypełnionej światłem kompozycji wyznacza utrzymany w różnorodnej skali brązów, częściowo zacieniony piaszczysty wierzchołek Mierzei z lewej strony. Opada on łagodnie ku przeciwległej krawędzi obrazu, otwierając rozległą perspektywę na szerokie rozlewisko rzeki z zielonymi łąkami na piaszczystych ławicach, sylwetę portowego miasta, profil wydmy zachodniej i akwen morski po prawej stronie. Koloryt wód został tu znacznie zróżnicowany: od białych refleksów światła na jakby zastygłej w bezruchu Wiśle, do szaro-turkusowych tonów lekko falującej powierzchni morza. A nad ziemią i wodami rozpościera się ciemnoniebieskie niebo, rozbielone gęstymi kłębami chmur.


Natomiast w kolejnej akwareli artysta główny nacisk położył na odtworzenie wyglądu zachodniego fragmentu omawianej powyżej wydmy.


alt

Widok ujścia Wisły do Zatoki Gdańskiej od wschodu; rep. wg: Portret artysty na nowo odkryty. Johann Carl Schultz (1801-1873) znany i nieznany. Muzeum Zamkowe w Malborku. Katalog wystawy. 7 sierpnia-11 października 2009, Malbork 2009


Jej malownicza fizjonomia, z płynnie przenikającymi się w falistym rytmie, brunatno-sepiowymi pagórkami i zagłębieniami, pokrytymi gdzieniegdzie roślinnością, wypełnia połowę kadru i nakreśla strukturę przestrzenną widoku. Zróżnicowanie naturalnej rzeźby terenu uwypukla także padające znad morza światło, tworząc szerokie partie cienia na wzniesieniach planu pierwszego i partii środkowej. Kompozycję ożywia sztafaż – rudawe sarny i drewniane chaty z dwuspadowymi dachami po lewej stronie a na Wiśle płynie berlinka. Na horyzoncie rysuje się zaś mało czytelna panorama Gdańska.


Następna karta cyklu przedstawia od południa fragment małej wysepki powstałej w wyniku powodzi.


alt

Widok wysepki na Wiśle; rep. wg: Portret artysty na nowo odkryty. Johann Carl Schultz (1801-1873) znany i nieznany. Muzeum Zamkowe w Malborku. Katalog wystawy. 7 sierpnia-11 października 2009, Malbork 2009


Jej piaszczyste brzegi oblewają z dwóch stron, lekkim łukiem, wody oświetlonej promieniami słońca rzeki. A na północnym krańcu stoją rozpadające się, drewniane zabudowania. W głębi kadr zamykają profile dwu wydm i wody Bałtyku zbiegające się na horyzoncie z biało-błękitnym niebem.


W szóstym widoku malarz skoncentrował swoją uwagę na odtworzeniu zmiennej aury i uchwycił krajobraz Górek w kierunku zachodnim, z terenu położonego u stóp wschodniej wydmy, na krótko przed nadciągającą od strony lądu burzą.


alt

Widok ujścia Wisły z wysepką pośrodku; rep. wg: Portret artysty na nowo odkryty. Johann Carl Schultz (1801-1873) znany i nieznany. Muzeum Zamkowe w Malborku. Katalog wystawy. 7 sierpnia-11 października 2009, Malbork 2009


Masywny grzbiet wydmy i półkoliście biegnący pas plaży z epatującymi smutkiem konarami drzew na pierwszym planie pozbawione są słońca i toną w cieniu. Ich brązowo-szara tonacja współgra z rozpościerającym się w górze, po lewej stronie, szaro-fioletowym niebem, na tle którego lecą kluczem nieokreślone w swoim gatunku ptaki. W dalszej części pejzażu widzimy zaś jeszcze oświetlone blaskiem promieni słonecznych lustro Wisły z łodziami żaglowymi i usytuowaną opodal wysepkę z ruinami dawnych stajni.


Natomiast na ostatniej akwareli malarz zarejestrował od południowego zachodu prace hydrotechniczne - przy budowie kanału, prowadzone w okolicy Płoni Wielkiej (dawniej: Płonina, Pleniewo, niem. Groß Plehnendorf/ Plönendorf) na południowym brzegu Martwej Wisły, na zachód od ramienia ujściowego Wisły Śmiałej.


alt

Budowa nowego kanału na Martwej Wiśle; rep. wg: Portret artysty na nowo odkryty. Johann Carl Schultz (1801-1873) znany i nieznany. Muzeum Zamkowe w Malborku. Katalog wystawy. 7 sierpnia-11 października 2009, Malbork 2009.


Podjęto je w celu ochrony Gdańska przed kapryśną, niosącą zagrożenia rzeką. W poprzek starego koryta Leniwki usypano wał i zbudowano dziś już nieistniejącą śluzę komorową. W kilka lat później tuż obok powstała także reduta - Fort Neufähr, której zadaniem była kontrola ruchu na rzece i poziomu jej wód. Obie konstrukcje rozebrano w XX wieku.


Cykl pejzaży Schultza z 1840 roku jest ciekawym przyczynkiem rozwoju malarstwa pejzażowego; gatunku, który bujnie rozwijał się w XIX stuleciu. Pokazuje fascynacje artysty nie tylko architekturą i sztuką Gdańska ale również pięknem ziemi ojczystej. Dokumentuje topografię nadmorskiej miejscowości i daje świadectwo zmian dokonanych przez naturę przed 174 laty.
Justyna Lijka
Muzeum Zamkowe w Malborku


Inne artykuły związane z:
Related news items:
Newer news items:
Older news items:
 

Komentarze  

 
+22 #4 Dniel 2014-01-20 18:38
O tym artyście mieliśmy już przyjemność poczytać w dziale Galerii Sztuki Gdańskiej,a tu proszę kolejne ciekawe fakty z twórczości artysty.Świetne akwarele i artykuł.
Cytować
 
 
+22 #3 Kolekcjoner 2014-01-12 00:59
Bardzo ciekawy temat dotyczący naszej kapryśnej Wisly, a pisany malarstwem Jana Karola Szultza, korego akwarele do tej pory były nam nieznane.
Cytować
 
 
+20 #2 FZS 2014-01-11 15:12
Super więcej takich artykułów! :-)
Cytować
 
 
+23 #1 Mario 2014-01-10 20:46
Bardzo ciekawy artykuł, pani Justyny Lijki.
Więcej takich opracowań o Johannie Carlu Schultzu.
Pozdrawiam Autorkę.
Cytować
 

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy
Odśwież